Tính
toán này được Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề cập đến trong báo cáo tình hình
kinh tế - xã hội tháng 9 và 9 tháng đầu năm 2010, phục vụ phiên họp
thường kỳ của Chính phủ ngày 30/9/2010.
Như từng đề cập ở báo cáo định kỳ tháng 8 trước đó, ở báo cáo trên, Bộ
Kế hoạch và Đầu tư tiếp tục lưu ý đến diễn biến của giá JPY trên thị
trường thế giới thời gian gần đây, cũng như những ảnh hưởng của nó đối
với Việt Nam.
Cụ thể, việc đồng JPY tăng giá quá nhanh trong thời gian gần đây đã ảnh
hưởng đến triển vọng tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản, cũng như đối với
tâm lý của các doanh nghiệp nước này.
Đồng JPY đã liên tục tăng giá so với USD, vào ngày 14/9, đồng JPY đã
được giao dịch ở mức kỷ lục 82,88 JPY/USD, mức cao nhất trong vòng 15
năm qua.
Trước tình hình đó, Chính phủ Nhật Bản đã can thiệp vào thị trường
ngoại hối thông qua nghiệp vụ "bán JPY - mua USD" để ngăn chặn đà tăng
giá của đồng nội tệ. Và ngày 10/9/2010, Chính phủ Nhật Bản đã thông qua
gói kích thích kinh tế mới trị giá 915 tỷ JPY (tương đương khoảng 10,9
tỷ USD) nhằm đối phó với hiện tượng đồng JPY tăng giá bất thường so với
đồng USD và nguy cơ suy thoái kinh tế.
Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2004 Chính phủ Nhật can thiệp mạnh vào
thị trường ngoại hối. Ngay sau khi có sự can thiệp đó, đồng JPY đã rơi
xuống mức 85,93 JPY/USD.
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc đồng JPY tăng giá mạnh cũng sẽ tác động đến Việt Nam, cả tích cực lẫn tiêu cực.
Nhật Bản là một trong những đối tác thương mại lớn của Việt Nam và hiện
đang nhập siêu từ Việt Nam. Theo đó, việc đồng JPY lên giá sẽ dẫn tới
hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vào nước này có lợi hơn, còn hoạt động
nhập khẩu của Việt Nam từ Nhật Bản sẽ bất lợi. Do đó, Việt Nam cần tận
dụng cơ hội này để tăng xuất khẩu vào Nhật Bản, đồng thời cần có biện
pháp thích hợp để kiểm soát nhập siêu, góp phần giảm tỷ lệ nhập siêu
của cả nước.
Mặt khác, đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước
ngoài của Nhật Bản tranh thủ điều kiện tỷ giá để giảm bớt chi phí đầu
tư, đẩy nhanh tiến độ giải ngân FDI vào Việt Nam.
Nhưng việc đồng JPY lên giá cũng làm tăng khối lượng ODA của Nhật Bản
cho Việt Nam. Đây là quốc gia đứng đầu trong các nước và vùng lãnh thổ
có lượng vốn ODA cho Việt Nam hiện nay. Do đó, khi đồng JPY lên giá thì
giá trị nợ thực của Việt Nam sẽ tăng lên. Các dự án có nguồn vốn vay
ODA và vay thương mại bằng JPY sẽ bị tác động bất lợi bởi sự lên giá
của đồng tiền này.
Tính toán của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, Nhật Bản có lượng vốn ODA
cho Việt Nam cam kết đến nay là 1.394 tỷ JPY. Trước đây nguồn vốn này
chỉ tương đương với khoảng dưới 14 tỷ USD, nay do diễn biến nói trên đã
tương đương gần 16,3 tỷ USD. Và nếu tính theo VND, trước đây chỉ tương
đương với khoảng 251 nghìn tỷ VND, nay đã tương đương với khoảng 304,5
nghìn tỷ VND, tức tăng thêm khoảng 53 nghìn tỷ đồng.
Tuy nhiên, việc xác định thời điểm "trước đây" không được đề cập cụ thể trong báo cáo.
Còn trong báo cáo của tháng 8 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng với lượng
vốn ODA của Nhật Bản cam kết cho Việt Nam khoảng 1.394 tỷ JPY, tính
toán đưa ra là tương đương 15,7 tỷ USD. Đến tháng 9, con số gần 16,3 tỷ
USD nói trên cũng phản ánh một sự gia tăng đáng chú ý.
Và trên cơ sở dữ liệu đó, theo hướng tính toán đó, có thể làm một phép
tính tương tự để "đong" thực tế biến động chỉ từ cuối tháng 8 đến cuối
tháng 9 vừa qua.
Cụ thể, nếu cuối tháng 8, 1 USD bằng khoảng 88,7 JPY, theo số vốn cam
kết nói trên, con số tương đương là 15,7 tỷ USD. Và cuối tháng 9, 1 USD
bằng khoảng 85,52 JPY, con số tương đương là gần 16,3 tỷ USD. Quy đổi
ra VND theo tỷ giá bình quân liên ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước, sau
khoảng một tháng đó, chênh lệch của nguồn vốn cũng đã là 11.359 tỷ VND.
Dĩ nhiên, những chênh lệch trên là một tính toán có thể tham khảo để
xem xét mức độ ảnh hưởng từ biến động của giá JPY trên thị trường. Yếu
tố "ảo" ở đây còn phụ thuộc vào thực tế nguồn vốn vay đã giải ngân, các
thời điểm đáo hạn và thực tế giá trị đồng tiền tại thời điểm đó; hay cả
việc sử dụng đồng tiền nào để mua JPY trả nợ (sự hạn chế chuyển đổi của
VND trên thị trường thế giới là một yếu tố cần xem xét); hay Việt Nam
có nguồn dự trữ ngoại hối, hoặc nguồn thu bằng JPY tương ứng thì câu
chuyện có thể đơn giản hơn...